ระบำครุฑและนารายณ์ทรง ครุฑ เป็นระบำที่ปรับปรุงขึ้นมาจาก
บทร้องที่เป็นบทชมครุฑ ในละคร
เรื่อง อุณรุท พระราชนิพนธ์ใน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า จุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 แห่ง กรุงรัตนโกสินทร์เป็นการแสดงเพื่อ อวยพรให้ผู้นั้นมีความ ยิ่งใหญ่ มั่นคง แข็งแรงตลอดไป

เมื่อทศกัณฑ์รู้ว่าอินทรชิตตายแล้วก็ร้องไห้โศกศัลย์เห็นนาง
มณโฑ นางสุวรรณกันยุมาผู้เป็นพระชายาของอินทรชิต พากันร้อง
ไห้จนหมด สติ ก็เกิดความกริ้วโกรธนางสีดาจนหมดรัก ฉวยพระ
ขรรค์มุ่งตรงไป ยังสวนขวัญจะฆ่านางเสีย เปาวนาสูรทัดทานเพราะ
กลัวกรุงลงกาจะพัง พินาศเพราะเหตุครั้งนี้ทศกัณฑ์ได้สติกลับคืน
มาลุ่มหลงรักสีดาดังเดิม ทศกัณฑ์เอาศพอินทรชิตไปเผายังยอดเขา
นิลกาลาจากนั้นก็แต่งทัพ ออกศึกเป็นครั้งแรก พรอินทร์จึงให้พระ วิษณุกรรมนำรถเวไชยันต์มา ถวายแด่พระรามเป็นครั้งที่สอง พระ
รามเคลื่อนทัพออกมาประจันหน้า กับทศกัณฑ์และประจันบานกัน
พระรามใช้ศรตีทศกัณฑ์เจ็บปวดจน เจียนตาย ทศกัณฑ์จึงหลับตา
ร่ายเวทย์มนต์เป่าลงร่าง อาการเจ็บปวดก็หายไป เย็นค่ำพอดีจึง
เลิกทัพกลับลงกา

ต่อ...